Depressie tijdens adolescentie

Depressie tijdens adolescentie
Volgens Sanden (2003) kunnen zich bij een depressie ernstige individuele en interpersoonlijke problemen voordoen. Binnen de huidige geestelijke gezondheidszorg beschouwt men depressie als een psychische stoornis of als een hersenziekte. In Nederland spreekt men van affectieve stoornissen of stemmingsstoornissen. Depressie is volgens de DSM IV (2000) een psychische stoornis.
De verschillende soorten depressie worden in DSM-IV ingedeeld aan de hand van het aantal symptomen dat een bepaalde diagnose wettigt. De wezenstrek van een ernstige depressie is een periode van ten minste twee weken waarin er sprake is van:

Depressie tijdens adolescentie
• een sombere depressieve stemming, leegheid;
• het verlies van belangstelling voor en bevrediging in bijna alle activiteiten.
Om van een depressie te kunnen spreken dienen daarnaast meerdere van de volgende klachten of symptomen aanwezig te zijn gedurende deze twee weken.
Tevens moeten deze klachten een verstoring van het dagelijks functioneren met zich meebrengen:
• een gevoel van waardeloosheid of schuldgevoelens;
• slaapstoornissen;
• verminderde of grotere eetlust of duidelijke gewichtsverandering;
• weinig energie of vermoeidheid;
• concentratieproblemen of besluiteloosheid;
• traagheid of juist aanhoudende lichamelijke onrust;
• terugkerende gedachten over de dood of zelfdoding.

Soms gaat een depressie gepaard met paniek- of angstgevoelens, prikkelbaarheid of snel geïrriteerd zijn, vergeetachtigheid, verminderde seksuele gevoelens, veel of juist niet kunnen huilen, gevoelens van hopeloos- en hulpeloosheid, lichamelijke klachten waarvoor geen oorzaak gevonden wordt, het leven zonder zin of doel vinden of verwaarlozing van zichzelf, het huis of sociale contacten. (van der Molen, Perreijn & van den Hout, 1997).

Depressie tijdens adolescentie
Een op de vijf adolescenten heeft voor het achttiende levensjaar tenminste één keer een depressieve periode doorgemaakt (Sanden, 2003). Conger en Galambos (1997) vermelden dat 1 tot 3 procent van de adolescenten op enig moment de diagnose depressie te horen krijgt. Bij vrouwen komt de ziekte twee- tot driemaal zoveel voor als bij mannen.
De reden hiervoor is niet duidelijk.
Geopperd is dat hormonale en/of sociale factoren hieraan debet zijn, maar aangetoond deze verbanden niet (Kahn, 1997).

In Nederland lijden volgens gegevens van het NFGV – Depressie Centrum1 jaarlijks ongeveer 800.000 mensen aan deze ziekte en wereldwijd zelfs naar schatting 340 miljoen.
Bij adolescenten met depressie is co-morbiditeit aangetoond met andere ziekten zoals eetstoornissen, paniekstoornissen en dergelijke (Angold en Costello, 1993).

Verontrustend is ook dat onder jongeren en jong volwassenen suïcide in Nederland tot de twee belangrijkste doodsoorzaken behoort (Kerckhof, Arensma, Neeleman & Wilde, 2003). Volgens Kerckhof et al. (2003) is depressie een van de belangrijkste oorzaken van suïcide.

Depressie tijdens adolescentie
Bergsma (2003) benadrukt dat hoewel er meer dan genoeg verklaringen naar voren gebracht zijn er desondanks weinig duidelijkheid bestaat over het precieze mechanisme dat tot depressies leidt. Als mogelijke oorzaken van depressie voert Houtman (1999) een grote verscheidenheid aan uitlokkende factoren aan die een depressie kunnen oproepen bij mensen die daar gevoelig of kwetsbaar voor zijn. Houtman (1999) noemt als oorzaken erfelijke factoren, lichamelijke ziekten, depressie door medicijngebruik, persoonlijke eigenschappen en ingrijpende levensgebeurtenissen.
Vaak betreft het volgens Houtman (1999) een combinatie van deze factoren.
Specifiek voor adolescenten vermelden Conger en Galambos (1997) als mogelijke oorzaken van depressie onder meer: (1) puberteit met hormonale veranderingen en de ontdekking van de eigen seksualiteit (Rutter, Izard & Read, 1986; Petersen, Sarigiani, & Kennedy 1991), (2) familie invloeden (Cumsille & Epstein, 1994; Petersen, Sarigiani, & Kennedy, 1991) en (3) genetische factoren. In dit onderzoek worden puberteit en genetische factoren als mogelijke oorzaak van depressie buiten beschouwing gelaten.
De nadruk ligt op de communicatie tussen de ouder en het kind binnen de familie omgeving.

Breeuwsma (2000) kenmerkt adolescentie als een periode waarin in het bijzonder jonge adolescenten nog het voorwerp zijn van sturende opvoedingshandelingen. Aan de andere kant zullen ze zich steeds meer (moeten) losmaken van hun ouders en wordt er aan de opvoeding een belangrijke rol toegekend om dat proces te ondersteunen.
Depressie tijdens adolescentie
Twee dimensies van die opvoeding spelen in het proces van losmaking een rol (Breeuwsma, 2000). De eerste heeft betrekking op de mate van afwijzing en vijandigheid versus de mate van liefde, warmte en acceptatie. Een afwijzende en vijandige opvoeding van ouders hangt samen met problemen op school, gestoorde sociale relaties, psycho-somatische problemen en delinquent gedrag. Een warme opvoeding is noodzakelijk om kinderen vertrouwen in en waardering voor zichzelf te geven, evenals het vermogen positieve en bevredigende relaties met anderen aan te gaan.
De tweede dimensie heeft betrekking op de mate van controle en restrictiviteit versus de mate van autonomie en permissiviteit waarmee ouders hun kinderen opvoeden.
Het opleggen van veel beperkingen en het eisen van strikte gehoorzaamheid onderdrukt nieuwsgierigheid en creativiteit en de mate van initiatief en flexibiliteit waarmee het kind nieuwe situaties, zowel op het sociale als het intellectuele vlak, benadert.
Het bevorderen van autonomie en permissiviteit versterkt enerzijds (ouder)identificatie die is gebaseerd op liefde en wederzijds respect en verschaft anderzijds een voorbeeld voor onafhankelijkheid in combinatie met verantwoordelijkheid.

In het verlengde hiervan geven Cumsille en Epstein (1994) en Petersen, Sarigiani en Kennedy (1991) aan dat een hoge mate van cohesie (saamhorigheid en warmte) en sociale ondersteuning binnen het gezin geassocieerd is met het minder vaak voorkomen van depressie binnen dergelijke gezinnen. Het bestuderen van de samenhang tussen self-disclosure als indicator voor saamhorigheid, warmte en sociale steun kan mogelijk deze bewering steunen.

Depressie tijdens adolescentie
Depressie oorzaken, Depressie diagnose & Depressie therapie